Kiểm tra dữ liệu sau thao tác: 5 bước cần soi trong DB testing

🔧 Năm bước, làm lần lượt

Thực hiện thao tác qua giao diện như người dùng thật — đừng sửa thẳng bằng SQL, vì thứ đang được kiểm chính là việc ứng dụng làm gì với dữ liệu.

1. 1
   Bước 1 — Bản ghi chính

   Kiểm đúng bản ghi vừa bị tác động: giá trị đã đổi chưa, đổi thành đúng cái cần đổi chưa. Điểm mấu chốt là đọc thẳng từ cơ sở dữ liệu, thay vì tin vào thông báo trên màn hình.

   SELECT * FROM <bang_chinh> WHERE <khoa> = ?;
   
   -- Ví dụ với thao tác huỷ đơn:
   SELECT order_id, status FROM Orders WHERE order_id = 'ORD_003';

2. 2
   Bước 2 — Dữ liệu liên quan

   Thao tác nào cũng kéo theo dữ liệu khác: bảng con, tồn kho, số dư, tổng tiền. Đây là chỗ hay hỏng nhất vì nó nằm ngoài màn hình bạn đang đứng.

   SELECT * FROM <bang_con> WHERE <khoa_ngoai> = ?;
   
   -- Ví dụ: tồn kho của sản phẩm nằm trong đơn
   SELECT p.product_id, p.stock
   FROM Products p
   JOIN Order_Items i ON i.product_id = p.product_id
   WHERE i.order_id = 'ORD_003';

3. 3
   Bước 3 — Dấu vết

   Hệ thống có ghi lại rằng việc đó đã xảy ra không: cột đánh dấu xoá, thời điểm cập nhật, bản ghi lịch sử. Thiếu dấu vết thì báo cáo lọc sai, và về sau không truy được ai đã làm gì.

   -- Huỷ rồi mà chưa được đánh dấu xoá
   SELECT order_id, status, deleted_at
   FROM Orders
   WHERE status = 'CANCELLED'
     AND deleted_at IS NULL;

4. 4
   Bước 4 — Dữ liệu KHÔNG liên quan

   Bước ít người làm nhất. Để kiểm được, trước khi thao tác hãy chạy một câu lấy danh sách kèm cột quan trọng và giữ kết quả lại (copy ra Excel là đủ). Sau khi thao tác, chạy lại đúng câu đó rồi đặt cạnh nhau — thứ đổi mà lẽ ra không được đổi sẽ lộ ra.

   -- Chạy 2 lần: trước và sau thao tác, rồi so
   SELECT <khoa>, <cot_quan_trong>
   FROM <bang_chinh>
   ORDER BY <khoa>;

5. 5
   Bước 5 — Ràng buộc toàn vẹn

   Kiểm các quy tắc chung mà dữ liệu luôn phải giữ: không có dòng con mồ côi, tổng khớp chi tiết, không trùng khoá. Điểm hay của bước này là câu kiểm viết một lần dùng lại mãi, vì nó soi quy tắc chứ không gắn với bản ghi cụ thể.

   -- Đơn đã xoá mềm mà dòng hàng còn sót
   SELECT i.item_id, i.order_id, i.quantity
   FROM Order_Items i
   JOIN Orders o ON o.order_id = i.order_id
   WHERE o.deleted_at IS NOT NULL;